Osnovni podaci o Čačku

Opština Čačak se nalazi u središnjem delu centralne Srbije u Moravičkom okrugu, izmedu opština Gornji Milanovac na severu i Lučana na jugozapedu. Na zapadu je opština Požega koja pripada Zlatiborskom okrugu, istočno je opština Knić koja je sastavu šumadijskog okruga, a na jugoistoku je opština Kraljevo koja pripada Raškom okrugu.

Moravički okrug čine opštine Gornji Milanovac, Čačak, Lučani i Ivanjica.

Opština Čačak zauzima geografski prostor izmeu 20°7' 15'' i 20°38' 30'' istočne geografske dužine i 43° 44' i 44° 00' 30'' severne geografske širine. Nadmorska visina je u rasponu od 204m. (ušće Bresničke reke u Zapadnu Moravu) do 958 metara (planina Ovčar).

Teritorija opštine zauzima površinu od 636 km, i u pogledu reljefa može se podeliti na:

• Čačansku kotlinu sa nadmorskom visinom od 200m do 300m
• Brežuljkasto - brdski predeo od 300m do 500m nadmorske visine
• Planinski predeo od 300m do 985m nadmorske visine
  Planine Jelica sa (929 m), Ovčar (985 m), Kablar (885 m), i Vujan (857m) okružuju Čačansku kotlinu kroz koju protiče reka Zapadna Morava čija je dužina 318 km.
  Površina kotline je preko 270km, duga je oko 40km i pruža izvanredne uslove za poljoprivredu. (PLANINE)

Jedinstvenu morfološku celinu predstavlja Ovčarsko Kablarska klisura koja se odlikuje strmim stranama, uklještenim meandrima i nalazi se pod zaštitom države kao prirodno dobro od izuzetnog značaja.

Klima Čačka i njegove bliže okoline pripada umereno-kontinentalnom tipu. Srednja godišnja temperatura vazduha je 10,47° C, a vlažnost vazduha 80,7 %. Čačak i okolina nisu izloženi jakim vetrovima i najčešće su severni i severoistočni vetrovi, a rede zapadni. Prosečna brzina vetrova je 2,3m/s kod severnih, i 1,4m/s kod zapadnih. Srednja godišnja visina padavina iznosi 692,9mm.

Opština Čačak ima 58 naselja. Po popisu iz 2002. godine opština Čačak ima 117072 stanovnika, a struktura je opisana u tabeli.

Na teritoriji opštine Čačak nalazi se 27 jedinica za smeštaj dece predškolskog uzrasta, 45 osnovnih škola, sa 455 odeljenja, 6 srednjih škola, jedna specijalna škola i dve škole za odrasle. U Čačku se nalaze i dva fakulteta i jedna viša škola kao i odeljenja fakulteta iz drugih gradova. Smeštaj učenika i studenata je organizovan u domu za učenike i studentskom domu.

U opštini Čačak je zaposleno 29842 lica. Administrativni, privredni i kulturni centar opštine je grad Čačak. Čačak ima 76662 stanovnika i administrativni je centar Moravičkog okruga.

Izvori termalnih voda sa lekovitim svojstvima su karakteristični za područje opštine Čačak.

U eksploataciji su izvori u Gornjoj Trepči, Ovčar Banji i Slatinskoj Banji. (BANJE)

OVČARSKO - KABLARSKA KLISURA

Ovčarsko - kablarska klisura se nalazi u centralnom delu Srbije. Predstavlja prirodno dobro izuzetnih odlika, I kategorije i pod zaštitom je države. Prirodne lepote ovog predela i bogatstvo kulturno - istorijskih spomenika čine je izuzetno atraktivnom za posetioce. Meandre reke Zapadne Morave, beskrajno zelenilo okolnih šuma, manstiri, lekovita voda Ovčar Banje, flora i fauna, dva veštačka jezera sa mogućnošcu bavljenja rekreativnim turizmom predstavlja turističku ponudu ovog kraja. Planine Ovčar i Kablar pogodne su za planinarenje, na njima postoji osam obeleženih planinarskih staza, tako da privlace mnogobrojne ljubitelje ovog sporta. Ovde inspiraciju za svoj rad nalaze mnogobrojni, a borave svi koji žele da priušte sebi odmor i oporavak.

Ovčarsko-Kablarska klisura je prepoznatljiva po prirodnim lepotama ali i po svojim kulturno-istorijskim spomenicima. U istoriji Srbije i naroda koji je živeo vekovima na ovim prostorima manastiri su imali značajnu ulogu, ne samo u duhovnom smislu, već u razvoju nacionalne svesti, sticanju znanja i opismenjavanju. manastiri Ovčarsko-Kablarske klisure Srpska Sveta Gora predstavljaju trag jednog vremena i svaki od tih manastira, a ima ih deset ima svoju priču za perid njihovog nastajanja i postojanja na ovim prostorima. Od arhitekture, ikonostasa, sačuvanih knjiga i crkvenih predmeta može se sagledati život jednog naroda, njegovi običaji, istorijski događaji.
Manastir Nikolje je u prošlosti imao veliku pisarnicu. Najstarija ovde sačuvana knjiga je Psaltir iz 1534. godine.

Manastir Vavedenje poseduje retke stare knjige među kojima je Beogradsko četvorojevanjdelje iz 1552. Štampao ga je Trajan Gundulić.
Manastir Uspenije koji se nalazi na Jovanjskom brdu, na levoj obali Zapadne Morave imao je na svom posedu kulu. Služila je za odbranu od neprijatelja, imala je nekoloko spratova i podrum. U prostorijama kule su pisane i prepisivane bogoslužbene knjige. Na vrhu je bilo zvono koje je ostalim manastirima davalo znak za bogosluženje, ali i druga obaveštenja, posebno u slučaju opasnosti.
Manastir Sretenje ima zidani ikonostas kakav nema ni jedna crkva u klisuri...

Turizam u Čačku

Opština Čačak se nalazi u središnjem delu centralne Srbije izmedu 20° 7' 15" i 20° 38' 30" istočne geografske dužine i 43° 44" i 44° 00' 30" severne geografske širine. Teritorija opštine Čačak zahvata geografski prostor od 204 do 985 metara nadmorske visine. Površina opštine je 636 km² na kojoj živi oko 130 000 stanovnika. Klima Čačka i njegove bliže okoline je umereno-kontinentalna. Srednja godišnja temperatura vazduha je 10,47°C. Srednja godišnja visina padavina iznosi 692,9mm a srednja godišnja suma trajanja Sunčevog sjaja iznosi 1956 sati. Čačak, grad na obalama Zapadne Morave, je administrativni centar opštine koja ima 58 naselja. U Čačku živi oko 80 000 stanovnika i nalazi se na 144. kilometru južno od Beograda na raskrsnici putnih pravaca za Prištinu, Skoplje, Podgoricu i Sarajevo.

Izletišta

Gradina (849m) je arheološko nalazište na planini Jelici i udaljeno je od Čačka 8km. Predstavlja višeslojno nalazište. Detaljni podaci o Gradini se mogu naći na sajtu: http://arheo.f.bg.ac.yu/projekti/jelica

Rečica nastaje od Crne Kamenice koja izvire na mestu Bare (1060 m) i Bele Kamenice, koja izvire kod Divčibara (940 m). Oko 14 km protiče kroz čačansku opštinu. Uliva se u Zapadnu Moravu na granici sela Prijevor i Vidova. Voda je čista pa je u letnjim mesecima puna kupača. Najbliži virovi su udaljeni od Čacka oko 10 km.

Nalaze se na padinama planine Jelice. Zimi se koriste njene padine za skijanje i sankanje a leti za šetnje po rascvetalim livadama i bukovim šumama. Izletište je udaljeno od Čačka 17 km

Banje

se nalazi u Ovčarko-Kablarskoj klisuri, udaljena 17km od Čačka i isto toliko od Požege, okružena šumovitim planinama Ovčarom i Kablarom. Kroz naselje Ovčar Banja protiče reka Zapadna Morava. Klima ovog dela Srbije je umereno-kontinentalna. Prirodno-lekoviti cinioci su: topla mineralna voda (od 35 do 37,5 stepeni), mikrotermalna klima i čist vazduh.

Banja leči: reumatska oboljenja, degenerativni reumatizam, spondiloze, artroze, posledice preloma kostiju.

U Ovčar Banji se nalazi bazen za kupanje sa termalnom vodom. Smeštaj gostiju je: u hotelu ''Kablar'', 40 ležaja, tel. 816-706 motelu ''Dom'', 35 ležaja, tel.816-763 Prenoćišta se mogu naći još i u manastirskim konacima i u domaćoj radinosti. U letnjem periodu je otvoren auto-kamp . U neposrednoj blizini terme je deset manastira – mala Srpska Sveta Gora. Ovde se organizuju i dve likovne kolonije ''Čačak'' i ''Srpska Sveta Gora''.

Nalazi se u selu Slatini, 17 km jugoistocno od Čačka , na padini planine Jelice. Lekovite vode su sumporovite, slabo alkalne salinicne a temperatura je 16,8 °C i pomaže nakon zagrevanja obolelim od reumatskih i kožnih bolesti. Banja nije uređena a smeštaj je moguć u privatnim kućama. Dragan Pejović izdaje sobe u letnjem periodu 6 soba i korišćenje kuhinje tel. 826-041

nalazi se na šumovitim obroncima planina Vujan i Bukovik, a na nadmorskoj visini od 460 m. Od Beograda je udaljena 159km, a od Čačka 18km. Klima banje je umereno-kontinentalna, izrazito blaga sa malim kolebanjima godišnje temperature. Mineralna voda koja izvire iz dubine zemlje, čuvena je u Evropi pa se često za banju koristi naziv ''Atomska banja''. Trepča je primamljiva za turiste ne samo zbog lekovitog svojstva vode, vec i zbog prelepih pejzaža, bogatog šumskog pokrivaca i kulturno-istorijskih spomenika. U centru banje se nalazi crkva posvećena Bogorodici, a sagrađena 1824. godine na temeljima stare crkve iz XIV veka. Crkvena slava je Mala Gospojina, 21. septembra, kada Trepču posećuje veliki broj gostiju.

Karakteristike mineralne vode:

Temperatura 30 stepeni, sadržaj radona (29,6 bekerela) čini je blago radioaktivnom, prisustvo cezijuma je visoko, što je od izuzetne vrednosti u lecenju centralnog nervnog sistema, prisustvo selena usporava starenje i štiti od štetnih radioaktivnih zračenja.

Indikacija za lečenje:

Hronični inflamatorni reumatizam, degenerativni reumatizam, ekstraaktikularni reumatizam, neuropsihijatrijske bolesti, jedinstvena u Evropi kao banja koja leči obolele od multipliskleroze, cerebralne paralize, neuroze, oboljenja perifernih krvnih sudova kao i bolesti gastrointestinalnog trakta.

''PRIRODNO LEČILIŠTE GORNJA TREPČA'' stacionar raspolaže sa 171 ležajem ''B'' kategorije. telefon: 822 383 pansion ''ZDRAVLJAK'' 32 ležaja telefon: 822-843 pansion ''FONTANA'' 30 ležaja telefon: 822-313 u domaćoj radinosti ima oko 3 000 ležaja od I-III kategorije.

Zahvaljujući Turistickoj organizaciji Čačka , posetioci Banje u toku svog boravka mogu da obidu i upoznaju lepote Srpske Svete Gore u Ovčarsko-Kablarskoj klisuri, brojne crkve i manastire u okolnim mestima kao i prijatna izletišta.

Planine

Jelica predstavlja prirodnu granicu izmedu Dragačeva i čačanske kotline. Pruža se u pravcu severozapad – jugoistok u dužini od 30 km. Najviši vrh je Crna stena (929m), Verinje (874m), Gradina sa poznatim arheološkim nalazištem (849m), Rajački vis (818m) i Stjenik (789m).

Ovčar (985m) je od Jelice rastavljen pakovračkom presedlinom i strmo se spušta ka Zapadnoj Moravi, gradeći sa naspramnim Kablarom (885m) Ovčarsko-Kablarsku klisuru. Planinski predeo severozapadno od kablara predstavlja podgorinu Maljena i Suvobora.

Vujan predstavlja planinski venac koji odvaja čačansku kotlinu od takovsko – rudničkog kraja. Raščlanjen je na više planinskih vrhova: Veliki Vujan (857m), Bukovik (850m) i Ostrica (802m).

"Kad se iz pitomoga Čačka, pod veče pogleda k zapadu uz lepu Moravu, dva sahata više zatvara se pogled dvama visokim klikovima. Oba vrha, vrhasti Ovčar s leve a zupčasti Kablar s desne strane, u modroj večernjoj svetlosti, stoje ka ogromni stupovi na vratima vodenim, odakle se valja Morava, najveća srpska voda"( M.Ilić, 1875.)

Ovčarsko-Kablarska klisura predstavlja jedinstvenu morfološku celinu. Udaljena je 8 km od Čačaka. Usečena je između planinskih masiva Ovčara i Kablara. Dugačka je oko 20km i odlikuje se strmim stranama i uklještenim meandrima Zapadne Morave. Morava je pregrađena branama pa su formirana dva veštačka jezera. Najveća dubina klisure je 710m. Klisura je pod zaštitom Države kao predeo izuzetnih odlika I kategorije. O klisuri se stara Turistička organizacija Čačka (Trg ustanka br 4. tel. 032/ 225 069 i 342 360,
e-mail: toc@ptt.yu

Manastiri

Manastir Blagoveštenje sa crkvom Blagovesti Presvete Bogorodice, potice iz XVII veka. Nalazi se na levoj obali Morave, ispod Kablara.

Crkva je zanimljive arhitekture, a živopis je raden od 1602. do 1632. godine i jedno je od najboljih ostvarenja u našem zidnom slikarstvu i prvoj polovini XVII.

Od starog ikonostasa sacuvana je prestona ikona Bogorodice sa Hristom, rad slikara Mitrofona iz 1602. godine.

Manastrirska slava: Blagovesti 7. aprila

Manastir Vavedenje, sa crkvom Vavedenje Presvete Bogorodice, nalazi se na desnoj obali Zapadne Morave.

Po legendi, ovaj manastir su podigli Stefan Nemanja i njegov sin Sveti Sava.

Prvi put se pominje 1452. godine, a obnovljen je 1797. godine. Poseduje retke stare knjige medu kojima i Beogradsko cetvorojevandelje, štampano 1552. godine.

Manastirska slava: Vavedenje (4. decembar)

Manastir Nikolje, sa crkvom Sv. Nikolje, nalazi se na obali Zapadne Morave, pod Kablarom. Prvi put se pominje 1476/78. godine. Po predanju, manastir su podigli svetogorski kaluderi koji su se povukli iz Svete Gore ipred Katalona, u XIV veku. Priprata je živopisana 1637. godine, a naos 1697. godine U manastiru je ocuvan veci broj rukopisnih knjiga. Pored Morave se nalazi konak koji je sagradio knez Miloš Obrenovic.

Manastirska slava: Mladi Nikola.

Posvecen je rodenju Svetog Jovana Krstitelja. Nalazi se na levoj obali Zapadne Morave. Prvi put se pominje 1536. godine.

Stari manastir je porušen 1959. godine i prenesen na današnju lokaciju.

Zbog posebnog znacaja, ali i gostoprimstva monahinja, ovaj manastir posecuje veliki broj vernika tokom citave godine.

Manastirska slava: Ivanjdan (7. jul)

Stari manastir Preobraženje Gospodnje nalazio se na levoj obali Zapadne Morave, a prvi put se pominje 1528/30. godine.

Srušen je 1922. godine zbog izgradnje pruge.

Sadašnji manastir Preobraženje sagraden je 1938. godine i nalazi se na desnoj obali Zapadne Morave.

Po blagoslovu episkopa Nikolaja, život u ovom manastiru je organizovan po svetogorskom pravilu, što znaci da nema ni parohiju niti imovinu, vec mu je uloga misionarska.

Manastirska slava: Preobraženje Gospodnje (19. avgust)

Manastir Sretenje Gospodnje se nalazi na zaravni ispod vrha Ovcara, na izvorištu Koronjskog potoka.

Prvi pisani pomen o ovom manastiru sacuvan je u jednom rukopisnom jevandelju iz 1571. godine.

Hram je živopisan 1844. godine u vreme užickog episkopa Nicifora Maksimovica i knjaza Aleksandra Karadordevica.

Manastirska slava: Sretenje (15. februar)

Usred divljine i tišine, koja je potrebna za duboku i stalnu molitvu, na padinama Ovcara, nalazi se manastir Svete Trojice.

Najstariji pisani pomen o manastiru potice iz 1594/95. godine. U turskim popisima beležen je od 1572. godine.

Po arhitekturi je najlepši od svih manastira u Ovcarsko-Kablarskoj klisuri.

Manastirska slava: Svete Trojice (u junu)

Manastir Uspenje podignut je na levoj obali Zapadne Morave, na severnim padinama Kablara.

Današnja crkva sagradena je na temeljima starog manastira. U blizini današnjeg manastira, na bregu što se uzdiže iznad manastira Jovanje, nalazi se lokalitet Kulina sa ostacima cetvorougaone kule i jednim objektom pravougaone osnove prislonjen uz stenu.

Danas je manastir Uspenje metoh manastira Jovanje.

Pod starim liticama Kablara, ispod jedne stene u malom udubljenju kamena, izvire voda koja se tu zadržava i pravi mali rezervoar zapremine 2-3 litra.

Ta voda ne otice, ali je uvek ima i kada se uzima u velikim kolicinama.

Ovu vodu narod zove ¨vodica Svetog Save¨ i veruje se da je ona cudotvorna.

Kod izvora je 1938. godine podignuta crkvica posvecena Svetom Savi.

Obnovljen je na ruševinama stare manastirske crkve, na južnoj padini Ovcara. Dve mermerne rozete, ukrašene biljnom ornamentikom, ocuvane su u priprati i u srednjem delu hrama pa se pretpostavlja da je manastir postojao u XVI veku. Od rukopisnih knjiga sacuvano je Cetvorojevandelje prepisano 1570. godine u ovom manastiru.

Manastirska slava: Vaznesenje Gospodnje (u maju)

Pecina Kadenica je dobila ime po jednom nemilom dogadaju u vreme Hadžiprodanove bune.

Naime, narod je izbegao u ovu pecinu, ali su je Turci pronašli, na ulaz natrpali slame i granja i zapalili, tako da se narod u pecini ugušio.

Godine 1940. kosti su spaljene i sahranjene u toj pecini, u dva kamena sarkofaga u oltarskoj apsidi, u kojoj je izradeno Hristovo raspece.

U neposrednjoj blizini Ovcar Banje, iznad manastira Blagoveštenje, nalazi se manastir Ilinje podignut 1938. godine na temeljima starog manastira.